[tintuc]

1. Đặt vấn đề

Quản lý chi phí đầu tư xây dựng là một trong những trụ cột quan trọng nhằm đảm bảo hiệu quả đầu tư, chống thất thoát và lãng phí nguồn lực nhà nước. Việc chuyển đổi từ Nghị định 10/2021/NĐ-CP sang Dự thảo Nghị định năm 2026 không chỉ đơn thuần là cập nhật các căn cứ luật định mới mà còn thể hiện tư duy quản lý theo hướng phân cấp, minh bạch và tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế.

2. Căn cứ pháp lý và phạm vi điều chỉnh

Sự khác biệt căn bản đầu tiên nằm ở hệ thống luật gốc. Nghị định 10/2021/NĐ-CP được ban hành dựa trên Luật Xây dựng 2014 và Luật Đầu tư công 2019. Trong khi đó, Dự thảo 2026 căn cứ trên một loạt các luật mới nhất, bao gồm Luật Xây dựng 2025, Luật Đầu tư công 2024, Luật Đấu thầu 2023 (sửa đổi năm 2025) và Luật Ngân sách nhà nước 2025.

Về phạm vi điều chỉnh, Dự thảo 2026 đã mở rộng đối tượng áp dụng đối với các dự án sử dụng vốn chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước và các nguồn vốn ngân sách khác không thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về đầu tư công. Điều này giúp lấp đầy khoảng trống pháp lý đối với các công tác duy tu, sửa chữa nhỏ bằng nguồn chi thường xuyên.

3. Đổi mới trong xác định Sơ bộ Tổng mức đầu tư và Tổng mức đầu tư

Sơ bộ tổng mức đầu tư trong Dự thảo 2026 đã bổ sung cơ chế cho phép tham khảo giá và dữ liệu chi phí của các công trình tương tự ở nước ngoài đối với các dự án quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp hoặc sử dụng công nghệ mới chưa có tại Việt Nam. Các dữ liệu này khi sử dụng phải được quy đổi về mặt bằng giá tại Việt Nam tại thời điểm lập.

Về cơ cấu chi phí, chi phí dự phòng trong Dự thảo 2026 được định nghĩa chi tiết hơn, bao gồm: dự phòng cho khối lượng phát sinh, dự phòng trượt giá và chi phí dự phòng rủi ro cho các nội dung không lường trước được. Khoản dự phòng rủi ro này được xác định dựa trên quy mô và mức độ quan trọng của dự án, tạo hành lang an toàn hơn cho các công trình đặc thù.

4. Cơ chế "Dự toán công việc xây dựng" và quản lý giá gói thầu

Một điểm mới đáng chú ý là sự xuất hiện của "Dự toán công việc xây dựng" tại Điều 16 của Dự thảo. Đây là chi phí dự tính cho các công việc chưa được quy định định mức, chẳng hạn như tư vấn chuyên sâu, thí nghiệm đặc thù, nghiên cứu khoa học công nghệ hoặc chạy thử dây chuyền.

Về giá gói thầu xây dựng, Dự thảo 2026 trao quyền chủ động mạnh mẽ cho chủ đầu tư trong việc tự thực hiện cập nhật dự toán gói thầu để xác định lại giá gói thầu trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu đã duyệt đối với các gói thầu chưa phát hành hồ sơ mời thầu. Điều này khắc phục tình trạng giá gói thầu bị lạc hậu so với biến động thực tế của thị trường.

5. Hệ thống định mức và Quản lý giá xây dựng công trình

Hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật được làm rõ bao gồm định mức cơ sở (hao phí vật liệu, lao động, máy) và định mức dự toán. Định mức cơ sở được sử dụng làm nền tảng để xác định hoặc điều chỉnh định mức dự toán khi có sự thay đổi về công nghệ hoặc điều kiện thi công.

Đối với các dự án nhóm A trở lên hoặc có kỹ thuật phức tạp, người quyết định đầu tư được phép thành lập Ban đơn giá xây dựng công trình để xác định đơn giá cho các công tác xây dựng đặc thù áp dụng riêng cho dự án đó. Đây là giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn cho các dự án thiếu định mức hoặc đơn giá công bố không phù hợp.

6. Quyền và trách nhiệm của Chủ đầu tư

Tiếp nối tinh thần của Nghị định 10, Dự thảo 2026 cho phép chủ đầu tư tự thực hiện một số công việc tư vấn đầu tư xây dựng nếu đáp ứng đủ điều kiện năng lực hành nghề theo quy định. Bên cạnh đó, Dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm tài chính khi quy định chủ đầu tư phải sử dụng nguồn chi phí quản lý dự án để nộp phạt khi bị xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động đầu tư xây dựng.

7. Quy định chuyển tiếp và hiệu lực thi hành

Dự thảo 2026 đặt mốc chuyển tiếp quan trọng vào ngày 01/07/2026. Các dự án đã trình thẩm định nhưng chưa phê duyệt trước mốc này sẽ phải thực hiện cập nhật lại tổng mức đầu tư theo quy định mới. Đối với các dự án đã phê duyệt nhưng chưa phát hành hồ sơ mời thầu, chủ đầu tư cũng phải rà soát và cập nhật chi phí để đảm bảo tính khả thi.

8. Kết luận

Dự thảo Nghị định năm 2026 thể hiện sự dịch chuyển từ quản lý theo hướng "kiểm soát chặt chẽ quy trình" sang "quản lý theo kết quả và hiệu quả". Việc bổ sung các công cụ như dự toán công việc, dữ liệu quốc tế và ban đơn giá chuyên trách giúp hệ thống pháp lý về quản lý chi phí trở nên linh hoạt và sát thực tế hơn, đáp ứng yêu cầu của các dự án xây dựng hiện đại quy mô lớn.

[/tintuc]